Lukrecja gładka

Lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra) to wysoka bylina z rodziny bobowatych, znana głównie z czarnych cukierków i słodkiego korzenia sprzedawanego w sklepach zielarskich. Pochodzi z południowej Europy i Azji Zachodniej. W Polsce nie rośnie dziko, ale można ją uprawiać w ciepłych, słonecznych ogrodach. Surowcem są korzenie i rozłogi, wykopywane jesienią z roślin kilkuletnich. Ich słodki smak pochodzi od glicyryzyny, która jest też przyczyną najważniejszych ograniczeń w stosowaniu lukrecji.

Jak rozpoznać lukrecję gładką

Lukrecja tworzy wyprostowane, rozgałęzione pędy wysokości 1–1,5 m, czasem wyższe. Liście są nieparzystopierzaste, złożone z kilku par jajowatych, całobrzegich listków i jednego listka szczytowego. Kwiaty są motylkowe, drobne, bladofioletowe lub niebieskawe, zebrane w wydłużone grona wyrastające w kątach liści. Kwitnie latem.

Owocem jest płaski, gładki, brązowy strąk z kilkoma nasionami. Pod ziemią roślina wytwarza głęboki korzeń palowy i długie, płożące się rozłogi. Po przecięciu są żółte w środku, włókniste i po przeżuciu wyraźnie słodkie, zwykle z lekko gorzkawym posmakiem.

Na co pomaga lukrecja gładka? Właściwości i zastosowanie

Według unijnej monografii HMPC korzeń lukrecji stosuje się jako środek wykrztuśny przy kaszlu towarzyszącym przeziębieniu oraz przy objawach trawiennych, takich jak niestrawność i uczucie pieczenia. W obu wskazaniach ma status tradycyjnego produktu leczniczego roślinnego, stosowanego wyłącznie na podstawie długotrwałego stosowania. Najnowsza wersja monografii, opublikowana po przeglądzie w 2026 roku, przewiduje stosowanie tylko u dorosłych.

Przy dolegliwościach trawiennych lukrecji nie stosuje się dłużej niż 4 tygodnie. Jeśli objawy trwają ponad dwa tygodnie, trzeba iść do lekarza. Przy kaszlu limit jest krótszy: jeśli nie mija po tygodniu albo pojawia się duszność, gorączka czy ropna plwocina, potrzebna jest porada lekarza. Lukrecja należy do ziół na kaszel, a w sklepowych mieszankach bywa łączona z korzeniem prawoślazu lekarskiego i owocami kopru włoskiego.

Zapytanie „lukrecja a ciśnienie” ma konkretną odpowiedź. Monografia opisuje, że przy przyjmowaniu dłużej niż 4 tygodnie lub w dużych ilościach lukrecja powoduje zatrzymanie wody w organizmie, spadek potasu we krwi, wzrost ciśnienia i zaburzenia rytmu serca. Może też osłabiać działanie leków na nadciśnienie. Kto przyjmuje lek z lukrecją, nie powinien równocześnie jeść ani pić innych produktów z jej dodatkiem, bo działania się sumują.

W praktyce oznacza to, że osoba z nadciśnieniem albo przyjmująca leki na serce powinna traktować lukrecję ostrożnie w każdej postaci: w herbatach, syropach na kaszel i słodyczach. Objawy takie jak obrzęki nóg, osłabienie mięśni, kołatanie serca czy wyższe niż zwykle wyniki pomiarów ciśnienia przy regularnym piciu lukrecji są sygnałem, żeby ją odstawić i skontaktować się z lekarzem.

Herbata z lukrecji

Przy dolegliwościach trawiennych monografia podaje 1,5–2 g rozdrobnionego korzenia na 150 ml wrzątku, jako napar lub odwar, 2–4 razy dziennie po posiłkach. Przy kaszlu jednorazowa porcja to 1,5–4,5 g na 150 ml, pita 2–3 razy dziennie. Monografia dopuszcza zarówno napar, jak i odwar, czyli krótkie gotowanie, które lepiej sprawdza się przy twardych korzeniach. Różnicę wyjaśnia artykuł o naparach i wywarach.

Herbata z lukrecji jest wyraźnie słodka, więc często dodaje się ją do mieszanek dla smaku. Wiele herbat ekspresowych o smaku lukrecjowym zawiera korzeń lukrecji, co widać w składzie na opakowaniu. Trzeba o niej pamiętać, licząc całą lukrecję wypijaną w ciągu dnia, także tę z herbat ekspresowych.

Z czym można pomylić lukrecję gładką

W uprawie pomyłki są rzadkie, a korzeń z apteki ma charakterystyczny żółty środek i słodki smak. Na zdjęciach i w ogrodach lukrecję myli się z kilkoma bobowatymi o pierzastych liściach:

• Traganek szerokolistny (Astragalus glycyphyllos). Rośnie dziko w polskich lasach i zaroślach. Ma podobne liście i kremowożółte kwiaty, a jego liście są lekko słodkawe w smaku, ale to nie lukrecja i nie ma słodkiego, żółtego korzenia.
• Rutewka lekarska (Galega officinalis). Wysoka bylina o pierzastych liściach i białofioletowych kwiatach w gronach. Jest trująca dla zwierząt gospodarskich i nie jest surowcem zielarskim do domowego stosowania.
• Lukrecja kolczasta (Glycyrrhiza echinata). Bliska krewna o strąkach pokrytych kolcami, zebranych w kuliste główki. Nie jest surowcem opisanym w monografii.

Kiedy i jak zbierać lukrecję gładką

Korzenie i rozłogi wykopuje się jesienią, w październiku i listopadzie, gdy pędy nadziemne zasychają. Zbiór ma sens dopiero z roślin co najmniej trzyletnich, bo młode korzenie są cienkie. Rozłogi biegną płytko pod ziemią na sporą odległość, a korzeń główny sięga głęboko, więc kopie się szeroko i ostrożnie. Część rozłogów z pąkami zostawia się w ziemi albo od razu sadzi ponownie, żeby uprawa trwała dalej.

Wykopane korzenie od razu oddziela się od pędów i otrząsa z ziemi. Grubsze kawałki korzenia głównego i rozłogów suszy się osobno od cienkich, bo schną w innym tempie. Lukrecja nie jest gatunkiem chronionym w Polsce i nie rośnie tu dziko, więc surowiec pochodzi wyłącznie z uprawy.

Suszenie i przechowywanie

Korzenie otrząsa się z ziemi, szybko myje i kroi na kawałki lub cienkie plasterki, bo w całości schną bardzo wolno. Suszy się je w przewiewie, a potem dosusza w suszarce w temperaturze do około 40°C. Susz jest gotowy, gdy kawałki są twarde i łamią się z trzaskiem, a przełam jest suchy i żółty.

Przechowuje się go w szczelnym słoju w suchym, ciemnym miejscu. Korzeń dobrze trzyma smak, ale wilgotny łatwo pleśnieje, więc warto go co jakiś czas obejrzeć. Kawałki z ciemnymi plamami, nalotem albo stęchłym zapachem wyrzuca się. W sklepach korzeń lukrecji sprzedaje się zarówno pocięty, jak i w całych laseczkach do żucia, które przechowuje się tak samo. Ogólne zasady opisuje artykuł Jak suszyć zioła.

Uprawa

Lukrecja potrzebuje słońca, ciepłego, osłoniętego miejsca i głębokiej, przepuszczalnej gleby, w której korzenie mogą swobodnie rosnąć w dół. Na ciężkich, zimnych i podmokłych glebach rośnie słabo. Najprościej rozmnaża się ją kawałkami rozłogów z pąkami, sadzonymi wiosną na głębokość kilku centymetrów, w odstępach co 40–50 cm. Z nasion rośnie wolno i pierwszy zbiór trzeba odłożyć o kolejne lata.

Młode rośliny warto na zimę okryć liśćmi lub gałązkami, a w chłodniejszych regionach i przy mroźnych, bezśnieżnych zimach także starsze. Lukrecja rozrasta się rozłogami, więc na małej działce lepiej ją ograniczyć, na przykład wkopaną w ziemię barierą.

Przeciwwskazania, ciąża i dzieci

Monografia jako przeciwwskazanie wymienia nadwrażliwość na lukrecję. Nie zaleca jej osobom z nadciśnieniem, chorobami nerek, wątroby lub układu krążenia oraz z niskim poziomem potasu, bo są bardziej wrażliwe na działania niepożądane. Nie łączy się jej z lekami moczopędnymi, glikozydami nasercowymi, takimi jak digoksyna, kortykosteroidami i pobudzającymi lekami przeczyszczającymi. Lukrecja może też osłabiać działanie leków na nadciśnienie i zmniejszać stężenie niektórych leków rozkładanych przez enzym CYP3A4, dlatego osoba przyjmująca stałe leki powinna zapytać farmaceutę.

W ciąży lukrecja nie jest zalecana, podobnie jak u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują antykoncepcji. Nie zaleca się jej też podczas karmienia piersią, bo glicyryzyna przechodzi do mleka. Monografia nie przewiduje stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat. Więcej ogólnych zasad: Bezpieczne stosowanie ziół.