Napary i wywary

Napar i wywar to dwa klasyczne sposoby przygotowania suszonych ziół w domu. Napar zalewa się wrzątkiem i przykrywa na kilka minut. Wywar gotuje się dłużej, zwykle z twardszych części. Do kubka najczęściej idą liście mięty pieprzowej albo melisy lekarskiej.

Szczegóły

Napar sprawdza się przy delikatnych liściach i kwiatach: mięta, melisa, koszyczki rumianku pospolitego. Łyżkę suszu zalewa się wrzątkiem w naczyniu, przykrywa spodkiem i odstawia na pięć do dziesięciu minut, potem odcedza. Zbyt długie parzenie wyciąga gorycz, zwłaszcza z rumianku. Wywar stosuje się rzadziej, przy korzeniach albo twardych łodygach, i gotuje pod przykryciem kilkanaście minut. W domowym katalogu ziół leczniczych większość wpisów dotyczy właśnie naparu, nie wywaru. Woda powinna być świeżo zagotowana, ale nie trzeba jej długo trzymać na ogniu po zalaniu. Szklane albo porcelanowe naczynie jest lepsze niż metal, który zmienia smak. Dawkowanie „na oko” bywa zwodnicze — lepiej zacząć od małej ilości suszu i nie pić litrów nieznanego zioła. Susz do naparu powinien być suchy i pachnący; stęchły surowiec się wyrzuca, tak jak opisano przy suszeniu ziół.

Temperatura wody i czas parzenia

Liście i kwiaty z tej tabeli, jak większość ziół z katalogu, parzy się jako napar: łyżkę suszu na szklankę świeżo zagotowanej wody, pod przykryciem. Różni się głównie czas.

Zioło	Surowiec	Woda	Czas pod przykryciem
Mięta pieprzowa	liść	wrzątek	5–10 min
Rumianek pospolity	koszyczki	wrzątek	5–10 min
Melisa lekarska	liść	wrzątek albo ok. 90°C	10–15 min
Szałwia lekarska	liść	wrzątek	ok. 10 min
Pokrzywa zwyczajna	liść	wrzątek	ok. 10 min
Lipa drobnolistna	kwiatostan z przysadką	wrzątek	10–15 min
Nagietek lekarski	koszyczki, płatki	wrzątek	10–15 min
Dziurawiec zwyczajny	kwitnące ziele	wrzątek	10–15 min

Tabela zbiera to, co zwykle podają instrukcje na opakowaniach suszu. To opis sposobu przygotowania, nie dawkowanie. Dziurawiec wchodzi w interakcje z wieloma lekami, więc przed jego piciem trzeba porozmawiać z lekarzem albo farmaceutą.

Czy melisę zalewa się wrzątkiem?

Tak. Instrukcje na opakowaniach suszu melisy każą zalać go wrzątkiem i parzyć pod przykryciem 10–15 minut. Część zielarzy woli wodę o temperaturze około 90°C, żeby mniej cytrynowego olejku uleciało z parą. Ważniejsze od kilku stopni jest przykrycie naczynia.

Czym różni się napar od wywaru?

Napar powstaje przez zalanie suszu gorącą wodą i odstawienie go pod przykryciem. Wywar gotuje się na małym ogniu przez kilkanaście minut, bo twarde korzenie i kora nie oddają składników w samym naparze. Liście i kwiaty z tej tabeli parzy się, nie gotuje.

Praktyka

Jeden gatunek na kubek ułatwia rozpoznanie smaku i reakcji organizmu. Mieszanki zostawia się na później, gdy zna się pojedyncze zioła. Naparu nie słodzi się z przyzwyczajenia — cukier maskuje, czy susz jest jeszcze dobry. Wieczorem częściej sięga się po melisę, po posiłku po miętę, ale to zwyczaj, nie recepta. Osoby w ciąży, dzieci i ludzie na stałych lekach nie powinni eksperymentować z ziołami bez rozmowy z lekarzem albo farmaceutą. Więcej o granicach stosowania jest w artykule Bezpieczne stosowanie ziół. Resztek naparu nie przechowuje się do następnego dnia.

Kubek warto przygotowywać na bieżąco, a nie w termosie na cały dzień — długie trzymanie w cieple psuje smak i nie dodaje wartości. Jeśli napar ma iść do gości, lepiej podać go jako napój ziołowy, nie jako „lek z ogrodu”.