Głóg jednoszyjkowy

Głóg jednoszyjkowy to ciernisty krzew lub niewielkie drzewo, pospolite w całej Polsce w zaroślach, na miedzach, skrajach lasów i w starych żywopłotach. W maju pokrywa się białymi kwiatami, a jesienią ciemnoczerwonymi owocami. Surowcem są kwiatostany z liśćmi, zbierane na początku kwitnienia, oraz dojrzałe owoce, zbierane we wrześniu i październiku.

Jak rozpoznać głóg jednoszyjkowy

Głóg rośnie jako gęsty krzew albo drzewko do kilku metrów wysokości, z szarą korą i gałęziami pokrytymi ostrymi cierniami długości 1–2 cm. Liście są niewielkie, głęboko wcinane na 3–7 klap, ząbkowane głównie na szczytach klap, z wierzchu ciemnozielone.

Kwitnie w maju, gdy liście są już rozwinięte. Kwiaty są białe, rzadziej różowawe, pięciopłatkowe, z czerwonymi pylnikami i zebrane w baldachogrona. Mają dość nieprzyjemny, ciężki zapach. Owoce są małe, kuliste, ciemnoczerwone, z mączystym miąższem i jedną twardą pestką. Bardzo podobny głóg dwuszyjkowy (Crataegus laevigata) ma płycej wcięte liście i dwie lub trzy pestki w owocu. Oba gatunki często się krzyżują i są takim samym surowcem.

Z czym można pomylić głóg jednoszyjkowy

• Irga (Cotoneaster) ma podobne, drobne, czerwone owoce i często rośnie w miejskiej zieleni. Ma jednak drobne, całobrzegie, niepodzielone liście i nie ma cierni. Jej owoców się nie zbiera.
• Ognik szkarłatny (Pyracantha) też ma ciernie i jest sadzony w żywopłotach. Jego liście są jednak niepodzielone, skórzaste i zimozielone, a owoce pomarańczowe, czerwone lub żółte, w bardzo gęstych skupieniach.
• Tarnina kwitnie biało w kwietniu, zanim rozwiną się liście, i też jest ciernista. Jej owoce są granatowe, z sinym nalotem. Pomyłka grozi głównie przy wczesnym zbiorze kwiatów.
• Dzika róża ma owoce większe, jajowate, z nasionami pełnymi włosków, i pierzaste liście. Zobacz różę dziką.

Najpewniejsze cechy głogu to razem: klapowane liście, ciernie i białe kwiaty w maju albo drobne, czerwone, mączyste owoce z jedną pestką jesienią.

Kiedy i jak zbierać głóg jednoszyjkowy

Kwiatostany z liśćmi ścina się w maju, na początku kwitnienia, gdy część kwiatów jest jeszcze w pąkach. W pełni rozkwitłe kwiaty szybko się osypują i brązowieją w czasie suszenia. Zbiera się je w suchy dzień, po obeschnięciu rosy. Ścina się końce gałązek z kwiatostanem i kilkoma liśćmi, nożycami, w rękawicach.

Owoce zbiera się we wrześniu i październiku całymi baldachami, gdy są w pełni czerwone, jeszcze przed przymrozkami. Z jednego krzewu nie bierze się wszystkiego, bo zimą to ważny pokarm dla ptaków. Nie zbiera się głogu z przydrożnych żywopłotów przy ruchliwych drogach.

Suszenie i przechowywanie

Kwiatostany z liśćmi suszy się szybko, cienką warstwą, w cieniu albo w suszarce w temperaturze do 40°C. Gdy schną za wolno, brązowieją i tracą wartość. Dobrze wysuszone kwiaty są kremowobiałe, a liście zielone i łamliwe. Owoce oddziela się od szypułek i suszy w suszarce w temperaturze 50–60°C, aż staną się twarde i pomarszczone. Oba surowce przechowuje się osobno, w szczelnych pojemnikach, z dala od światła, i zużywa w ciągu roku. Więcej o suszeniu piszemy w poradniku jak suszyć zioła.

Uprawa

Głóg rośnie w słońcu i półcieniu, na każdej przeciętnej glebie, i dobrze znosi suszę oraz mróz. Bardzo dobrze znosi cięcie, dlatego od wieków sadzi się go na żywopłoty. Kupuje się sadzonki ze szkółki albo wysiewa nasiona, które kiełkują powoli, często dopiero w drugiej wiośnie.

To jedna z najlepszych roślin na żywopłot dla ptaków i owadów. W ogrodzie trzeba pamiętać, że głóg, podobnie jak jabłoń i grusza, bywa porażany przez zarazę ogniową. Jesienią obok głogu zbiera się owoce róży dzikiej. Domowy wywar z owoców opisuje poradnik napary i wywary.

Tradycyjne zastosowanie

Głóg to jedno z najbardziej znanych ziół „na serce”. Napary z kwiatów i liści oraz przetwory z owoców pito tradycyjnie przy uczuciu nerwowego kołatania serca, zmęczeniu i kłopotach z zasypianiem. Z owoców robi się też konfitury, galaretki i nalewki. Miąższ jest mączysty i mało soczysty, a pestki twarde, więc owoce do przetworów najpierw się gotuje, a potem przeciera przez sito.

Unijna monografia HMPC obejmuje liść z kwiatem głogu, nie owoce. Opisuje go jako tradycyjny produkt leczniczy roślinny, stosowany wyłącznie na podstawie długotrwałego stosowania, w dwóch wskazaniach. Pierwsze to łagodzenie objawów przemijających, nerwowych dolegliwości sercowych, np. kołatania serca, po wykluczeniu przez lekarza poważnej choroby. To wskazanie dotyczy tylko dorosłych. Drugie to łagodne objawy stresu psychicznego i pomoc w zasypianiu, u dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat. Jeśli objawy trwają dłużej niż dwa tygodnie lub się nasilają, trzeba zgłosić się do lekarza. Przy kłopotach ze snem tradycyjnie sięga się też po melisę lekarską.

Przeciwwskazania, ciąża i dzieci

Monografia HMPC wymienia jako przeciwwskazanie nadwrażliwość na głóg. Bezpieczeństwa stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią nie ustalono, więc z braku danych nie jest ono zalecane. Przy dolegliwościach sercowych głogu nie stosuje się u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat, bo takie objawy wymagają porady lekarza. Przy stresie i kłopotach ze snem nie stosuje się go u dzieci poniżej 12 lat.

Monografia nie opisuje interakcji z lekami. Kołatanie serca, duszność czy ból w klatce piersiowej mogą jednak oznaczać chorobę, której zioła nie leczą. Osoby, które leczą serce albo nadciśnienie, ustalają picie głogu z lekarzem prowadzącym.

Ogólne zasady opisuje artykuł Bezpieczne stosowanie ziół.